Σύστημα ανίχνευσης μπούρδας

ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΜΠΟΥΡΔΑΣ

Βασισμένο στο ντοκιμαντέρ Balooney Detection Kit

του Ιδρύματος Richard Dawkins για τη Λογική και την Επιστήμη (www.rdf.org)[1]

Ανιχνεύει αερολογίες, ανοησίες, προκαταλήψεις, δημαγωγία, απάτη κ.α.

«Στο μακρύ ταξίδι της αναζήτησης της Αλήθειας, θα χρειαστούμε φαντασία, όσο και σκεπτικισμό»      Carl Sagan

«How can I possibly prove it doesn’t exist? Do you expect me to get hold of all the pebbles in the world and test them? …I mean, you could claim that anything’s real if the only basis for believing in it is that nobody’s proved it doesn’t exist!»                                                              Hermione Granger, Harry Potter and the Deathly Hallows

1.       Πόσο αξιόπιστη είναι η πηγή του ισχυρισμού;

Λανθασμένες πληροφορίες μπορούν να έρθουν από κάθε πηγή. Αλλά αν μια πηγή δίνει συνεχώς λανθασμένες πληροφορίες, θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί μαζί της.

2.       Η πηγή κάνει συνεχώς παρόμοιους ισχυρισμούς;

Πολλοί άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν καθετί που σχετίζεται με συγκεκριμένο θέμα (π.χ. μεταφυσική, εναλλακτικές θεραπείες, θεωρίες συνομωσίας). Κάποιες από τις νέες ιδέες θα αντικαταστήσουν στο μέλλον τις σημερινές επικρατούσες. Αλλά στη συντριπτική τους πλειοψηφία θα αποδειχθούν λανθασμένες.

3.       Ο ισχυρισμός έχει επιβεβαιωθεί από άλλες πηγές;

Αν άλλοι κάνουν την ίδια έρευνα αλλά δεν παίρνουν το ίδιο αποτέλεσμα, κάτι τρέχει…

4.       Ο ισχυρισμός ταιριάζει με το πώς λειτουργεί ο κόσμος; (Είναι ρεαλιστικός;)

Το να περιμένεις π.χ. ότι κάνοντας κλικ σε σελίδα του facebook θα βοηθήσει σεισμόπληκτους σε άλλη χώρα δεν είναι ρεαλιστικό.

5.       Έχει προσπαθήσει κανείς να καταρρίψει τον ισχυρισμό;

Τα αντεπιχειρήματα είναι εξίσου σημαντικά με τα επιχειρήματα. Ιδανικά, οι δημιουργοί θα πρέπει να ελέγχουν τον ισχυρισμό τους και να ζητούν από άλλους να τον ελέγξουν.

6.       Ποια άποψη ή θεωρία υποστηρίζει η πλειονότητα των στοιχείων;

Δεν αρκεί η θεωρία να στηρίζεται. Χρειάζεται να στηρίζεται καλύτερα από τις υπόλοιπες.

7.       Οι δημιουργοί του ισχυρισμού ακολουθούν τους κανόνες της Επιστήμης;

Οι δημιουργοί κάνουν πειράματα, ακριβείς μετρήσεις, έλεγχο εγκυρότητας, αξιοπιστίας κ.ο.κ.; Ή χρησιμοποιούν ανεπιβεβαίωτα και αμφίβολης ποιότητας στοιχεία και μεθόδους;

8.       Η πηγή παρέχει θετικές αποδείξεις για τον ισχυρισμό της;

Οι αρνητικές αποδείξεις για αντίθετους ισχυρισμούς δεν αρκούν.

9.       Η νέα θεωρία εξηγεί αντίστοιχο εύρος φαινομένων με την επικρατούσα;

Δεν αρκεί η νέα θεωρία να εξηγεί όσα δεν εξηγεί η παλιά. Χρειάζεται να εξηγεί κι όσα εξηγεί η παλιά.

10.   Οι ισχυρισμοί καθοδηγούνται από προσωπικές πεποιθήσεις;

Κάθε άνθρωπος έχει πολιτικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές κ.α. πεποιθήσεις ή συμφέροντα. Ο ερευνητής δεν πρέπει να επιτρέπει να επηρεάσουν την έρευνά του. Διαφορετικά, οι ισχυρισμοί του δε θα είναι αντικειμενικοί.

11.   Η πηγή κάνει επίκληση σε αυθεντίες ή απόλυτες αλήθειες;

Αν η πηγή χρησιμοποιεί αναπόδεικτες προτάσεις ως «δεδομένες» ή αναφέρει συχνά ονόματα ανθρώπων με κύρος για να στηρίξει τη θέση της –ακόμα κι αν δε σχετίζονται με τα θέμα– μάλλον έχει έλλειψη επιχειρημάτων.

12.   Η πηγή κάνει επίκληση στο συναίσθημα του συνομιλητή;

Η συναισθηματική φόρτιση επηρεάζει αρνητικά την κριτική ικανότητα. Κακόβουλες πηγές χρησιμοποιούν το θυμό, την ενοχή, το φόβο κ.α. για να πείσουν. Η σοβαρή πηγή απευθύνεται μόνο στη λογική του συνομιλητή.


[1] Οι τίτλοι των 10 πρώτων βημάτων μεταφράστηκαν ελεύθερα από το ντοκιμαντέρ. Το κείμενο κάτω από κάθε βήμα είναι πρωτότυπο. Τα βήματα 11 και 12 λήφθηκαν από το βιβλίο Έκθεση-Έκφραση, Γ’ Ενιαίου Λυκείου, κεφάλαιο «Πειθώ»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.