Να ένα ενδιαφέρον debate που έγινε αυτή την εβδομάδα στα πλαίσια του Isaac Asimov Memorial Debate στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης. Το βιντεάκι είναι ένα διωράκι, ότι πρέπει για σαββατιάτικο άραγμα. Απόλαυσε τον Neil deGrasse Tyson  και πέντε ειδικούς να συζητάνε για την επαναδημιουργία ειδών που έχουν εξαφανιστεί, όπως είναι το Ντόντο και το Μαμούθ. Οι γνώσεις, η τεχνολογία και τα εργαλεία που έχουν σήμερα οι Βιολόγοι τους δίνουν την δυνατότητα να επηρεάσουν τις άλλοτε ανεπανόρθωτες εξελικτικές συνέπειες μιας εξαφάνισης. Τα ηθικά ζητήματα επάνω σε αυτό είναι γαργαλιστικά και αν σκεφτείς τις τόσες εξαφανίσεις ειδών για τις οποίες ευθύνεται ο άνθρωπος, ίσως είναι καθήκον του να πρέπει να τα αποκαταστήσει κάποια στιγμή. Εσύ τι πιστεύεις;

Βιβλιοκριτική: Μικρό Εγχειρίδιο Ορθολογισμού

Όταν άνοιξα το βιβλίο, είχα την προσδοκία ότι πρόκειται για ένα βιβλίο που απευθύνετε στο ευρύ κοινό. Ο λόγος πηγάζει από τον τίτλο «Μικρό (άρα γρήγορο) εγχειρίδιο(άρα βήμα βήμα εισαγωγικό) ορθολογισμού». Συνήθως βιβλία που μιλάνε για θέματα λογικής παρατηρώ να είναι αρκετά ευμεγέθη και κάπως βαριά.  Μου πήρε ελάχιστες σελίδες για να καταλάβω ότι το συγκεκριμένο δεν απευθύνεται στον μέσο αναγνώστη.

Ο Συγγραφέας Νίκος Δήμου, γνωστός για την λογική και κριτική του στάση απέναντι στη σκέψη και νοοτροπία του Έλληνα, για άλλη μια φορά μας βάζει στην θέση μας πιάνοντας όλα τα μη ορθολογικά συνηθισμένα που βλέπουμε στην τηλεόραση και συζητάμε μεταξύ μας. Μέντιουμ, αστρολογία,  εναλλακτικές θεραπείες, δημόσια διοίκηση κ.α. καθώς και μας εισαγάγει στην επιστημονική φιλοσοφία και τον ορθολογισμό και σε σκέψεις για επιστημονικές θεωρίες που συχνά παρεξηγούμε.

Το βιβλίο έχει το όμορφο και σαφές γράψιμο που συνηθίζει ο συγγραφέας. Είναι ένα μικρό βιβλίο τσέπης με πολλά μικρά κεφάλαια ώστε να πιάσει πολλά κακώς κείμενα και μοιάζει σαν ένα… ορθολογικό ξέσπασμα. Καταπιάνεται με επιστημονικά, κοινωνικά, πολιτικά και θρησκευτικά θέματα. Δεν θα το βαρεθείτε και σίγουρα διαβάζεται μονορούφι.

Το μόνο αρνητικό είναι ότι δεν μας εξηγεί μερικές λέξεις και την δράση κάποιων προσώπων που αναφέρει πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει ο αναγνώστης να έχει ένα υπόβαθρο ή ότι θα προσπαθήσει να καταλάβει από τα συμφραζόμενα.

Το ιδανικότερο κοινό κατά την γνώμη μου για αυτό το βιβλίο είναι το «κλασσικής παιδείας» μορφωμένο κοινό, που έχει το υπόβαθρο να καταλάβει όσα γράφει ο συγγραφέας ενώ ταυτόχρονα σίγουρα δεν θα έχει ξαναδιαβάσει αντίστοιχη καλά μελετημένη προοδευτική οπτική.

 

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

 

Εκπληκτικά γεγονότα και θυσίες

 Αν ντε και καλά θέλεις να λες ότι κάποιος θυσιάστηκε για σένα τότε μπορείς να μάθεις λίγα πράγματα για τη ζωή των αστέρων. Τα άτομα που συνθέτουν τη ζωή και το ανθρώπινο σώμα, όπως είναι ο άνθρακας, το άζωτο, το οξυγόνο και ο σίδηρος, είναι ανιχνεύσιμα στους πυρήνες των αστέρων που μετατρέπουν τα ελαφριά στοιχεία σε βαρύτερα κάτω από εξαιρετικά μεγάλες πιέσεις και θερμοκρασίες. Οι μεγαλύτεροι των αστέρων αυτών, στην πορεία της ζωής τους, γίνονται ασταθείς, καταρρέουν και στη συνέχεια εκρήγνυται, σκορπώντας τα γεμάτα βαρύτερα στοιχεία σωθηκά τους σε ολόκληρο το γαλαξία, διασπείροντας τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την δημιουργία της ζωής. Τα συστατικά αυτά έπειτα, γίνονται μέρη των αέριων νεφών που συμπυκνώνονται και καταρρέουν ξανά, δημιουργώντας τις επόμενες γενεές πλανητικών συστημάτων, των αστέρων δηλαδή με πλανήτες γύρω από αυτούς. Οι πλανήτες έχουν πλέον όλα τα στοιχεία για τη ζωή και την εξέλιξή της. Συνεπώς, κάθε άτομο μέσα στο σώμα σου έχει προέλθει από έναν αστέρα που κάποτε εξερράγη. Πολύ πιθανόν τα άτομα στο αριστερό σου χέρι να προέρχονται από άλλον αστέρα, από εκείνα του δεξιού χεριού σου. Αποτελείσαι ολόκληρος από τη σκόνη των αστέρων και δεν θα βρισκόσουν εδώ, αν τα αστέρια αυτά δεν είχαν εκραγή σε κάποια φάση της ζωής τους. Οπότε οι αστέρες πέθαναν για να είσαι εδώ σήμερα και κανένας άλλος.

Lawrence Krauss
Neil Degrasse Tyson

Βιβλιοκριτική: Μικρή ιστορία της επιστήμης

Όταν αγαπάς την επιστήμη, είναι πιθανό να θες να μάθεις την ιστορία της και τις απαρχές της, και το βιβλίο «Μικρή ιστορία της επιστήμης» (2012) του William Bynum, είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή για να εξετάσουμε.
Ο συγγραφέας είναι καθηγητής ιστορίας της ιατρικής, ενώ έχει γράψει και άλλα σχετικά βιβλία.

Το βιβλίο αυτό είναι μια ωραία ανάγνωση για κάποιον που θέλει να έχει μια καλή εικόνα για την ιστορία της επιστήμης και διαβάζεται σχεδόν σαν μυθιστόρημα, αλλά σίγουρα όχι βαρετά σαν εγκυκλοπαίδεια .
Αποτελείται από 40 κεφάλαια, περίπου 10 σελίδων έκαστο, τα οποία αναφέρονται σε συγκεκριμένη ανακάλυψη ή θέμα χωρίς να περιορίζονται αποκλειστικά σε συγκεκριμένο επιστήμονα, αλλά ταυτόχρονα αναφέρει και βιογραφικά στοιχεία. Δίνει εικόνα για την τότε υπάρχουσα γνώση ή φιλοσοφία εντάσσοντας το κάθε ένα στο πλαίσιο της εποχής.
Το κάθε κεφάλαιο μπορεί να διαβαστεί ανεξάρτητα από προηγούμενα ή επόμενα, ενώ γίνονται παραπομπές όπου χρειάζεται. Όμορφη προσθήκη ήταν ότι η αρχή κάθε κεφαλαίου ξεκινούσε με ένα καλαίσθητο σχέδιο σαν λεζάντα καθιστώντας το κείμενο πιο θελκτικό για διάβασμα.
Η σειρά της αφήγησης είναι χρονολογική, ξεκινώντας από τους Βαβυλώνιους και τελειώνοντας στους σύγχρονους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Καλύπτει όλες τις κύριες θετικές επιστήμες και επιστήμες τις ζωής.
Αίσθηση μου προκάλεσε το ότι δεν μένει μόνο στην δυτική επιστήμη, κάνοντας για παράδειγμα, αναφορές στην Κίνα και στο Ισλάμ, αλλά και ότι αναφέρει πολύ σύγχρονα θέματα όπως το πρόγραμμα χαρτογράφησης του ανθρωπίνου γονιδιώματος. Ευχάριστη παρατήρηση αποτέλεσε επίσης για μένα ότι κατάλαβα καλύτερα κάποιες έννοιες σε σχέση με άλλα αντίστοιχα αναγνώσματα.
Το μόνο που δεν μου άρεσε ήταν ότι δεν έδωσε αρκετές παραπάνω σελίδες σε συγκεκριμένες πολύ σημαντικούς περιόδους, όμως οφείλω να παραδεχτώ ότι τουλάχιστον τόνισε της σημαντικότητα τους.
Το προτείνω ανεπιφύλαχτα σε όποιον θελήσει να καταλάβει πως καταλήξαμε στην σημερινή επιστημονική γνώση.

 

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

Βιβλιοκριτική: Πέρα από τα UFO

Μιας και τα «πράσινα ανθρωπάκια» έγιναν πάλι της μοδός, χάρις πρόσφατη ανακάλυψη που οδήγησε σε εικασίες για την πιθανότητα ύπαρξης εξωγήινης προέλευσης τεράστιου οικοδομήματος γύρο από το άστρο με το όνομα KIC 8462852, αποφάσισα να γράψω μια σχετική βιβλιοκριτική.
Ο λόγος για το βιβλίο «πέρα από τα UFO» του Jeffrey Bennett, αστροφυσικού από τις ΗΠΑ. Ο ερχομός του βιβλίου στην Ελλάδα είχε σταθεί αφορμή για εκδήλωση με θέμα την εξωγήινη ζωή στο Ίδρυμα Ευγενίδου το 2012 όπου και εκδόθηκε στα Ελληνικά, αν και η πρώτη αγγλική έκδοση είναι από το 2008.

Το βιβλίο αυτό λοιπόν είναι μια καθαρά επιστημονική ανάλυση, μακριά από συνωμοσιολογίες και ψευδοεπιστήμη με θέμα την πιθανότητα ύπαρξης ζωής στο σύμπαν. Ξεκινώντας το βιβλίο αυτό στα πρώτα του κεφάλαια μας εισάγει στην επιστήμη που μελετάει αυτό το θέμα, δηλαδή την αστροβιολογία, καθώς και αρχίζει να μας βάζει στην επιστημονική σκέψη που θα χρειαστούμε για να παρακολουθήσουμε την συνέχεια του βιβλίου. Εντύπωση επίσης μου έκανε η ιστορική αναφορά γύρο από τις γνώσεις μας για το σύμπαν και την σύνδεση τους με το θέμα της εξωγήινης ζωής.

Στα αμέσως επόμενα κεφάλαια ο συγγραφέας αρχίζει να μας βάζει στο ψητό αναφερόμενος στο τι είναι ζωή και τι στοιχεία έχουμε βρει στον πλανήτη μας που να υποστηρίζουν την ύπαρξη ζωής εκτός γης με αναμενόμενες εκπλήξεις.

Συνεχίζοντας τις σελίδες γίνεται μια αναφορά στην πιθανότητα και στην τοποθεσία ύπαρξης ζωής στο ηλιακό μας σύστημα καθώς πηγαίνουμε πιο θεωρητικά στο θέμα , αναλύοντας τις συνθήκες που θα χρειαζόταν η ζωή .

Στα τελευταία κεφάλαια αναφορά γίνεται στην τρέχουσα έρευνα για νοήμονα ζωή καθώς και στο γιατί δεν έχουμε βρει κάτι ακόμα.

Συνολικά το βιβλίο μου έκανε μεγάλη εντύπωση για το πόσο καλογραμμένο και πλήρες είναι καθώς και για την αυστηρή επιστημονικότητα του και τις περαιτέρω παραπομπές για ψάξιμο. Επίσης οι συνεχείς ιστορικές αναφορές αλλά και τα νοητικά εργαλεία που μας παρέχει με ενθουσίασαν. Μπορώ να αναφέρω ότι σε αυτό το βιβλίο ίσως να μην υπάρχει τίποτα που να μην κατανόησα και αυτό οφείλετε ξεκάθαρα στο πόσο ευκολοδιάβαστο το έχει κάνει ο συγγραφέας.

Στα αρνητικά, κάτι που ίσως δυσκολέψει τον αναγνώστη είναι οι πολλές αναφορές σε ιστορικά πρόσωπα και επιστήμονες, αν τους ακούει για πρώτη φορά, αν και για τους εξοικειωμένους θα το θεωρούσα θετικό. Η παλαιότητα του βιβλίου δυστυχώς επίσης το στερεί από την επικαιρότητα που, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει, είναι καταιγιστική. Ευτυχώς ή δυστυχώς όμως οι αποστολές που συλλέγουν ή συνέλεξαν δεδομένα αυτή την στιγμή είναι περίπου οι ίδιες, οπότε η έλλειψη είναι κυρίως στα ευρήματα τους.

Κλείνοντας λοιπόν, το βιβλίο αυτό το θεωρώ μια υπέροχη, ευκολοδιάβαστη και πλήρης εισαγωγή στο θέμα της εξωγήινης ζωής και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

Μια σταγόνα Αρειανή ιστορία

Τα μάθατε; Η NASA μόλις ανακοίνωσε την ύπαρξη υγρού νερού στον πλανήτη Άρη και μάλιστα λίγες μέρες πριν την επίσημη πρώτη προβολή της ταινίας «Η διάσωση» (The Martian) με θέμα την επιβίωση ενός αστροναύτη στον πλανήτη.

Ήταν γνωστό ότι ο πλανήτης Άρης διέθετε νερό σε μορφή πάγου στο υπέδαφος και στους πόλους, όμως η αναπάντεχη ανακάλυψη νερού σε υγρή μορφή παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, ενίσχυσε τις ελπίδες ότι μπορεί να υπάρχει ζωή σε μικροβιακό επίπεδο.

Μου ήταν αρκετά δύσκολο να μην κάνω τη σύνδεση με μια άλλη εποχή, όταν ο πλανήτης τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας και ίσως για πρώτη φορά έκανε τον απλό κόσμο να αναρωτηθεί για την ύπαρξη νοημόνων μορφών ζωής πέρα από τον πλανήτη μας.

Ο αστρονόμος Percival Lowell το 1895 δημοσίευσε το βιβλίο του «Άρης», που υποστήριζε ότι οι σχηματισμοί καναλιών στην επιφάνεια του πλανήτη, που έβλεπε από το τηλεσκόπιο, ήταν το έργο νοήμονος μορφής ζωής. Εμπνευσμένο από το βιβλίο αυτό, δύο χρόνια μετά δημοσιεύτηκε ένα από τα πιο κλασικά μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας: «Ο πόλεμος των κόσμων» του H. G. Wells, που μιλούσε για εισβολή Αρειανών στη Γη και έξαψε την φαντασία των ανθρώπων. Ο κόσμος φαίνεται να δέχτηκε την πιθανότατα σε μεγάλο βαθμό, παρότι οι επιστήμονες απέρριψαν την υπόθεση του Percival, μιας που τα ευθύγραμμα κανάλια δεν φαινόταν να ακολουθούν τη γεωγραφία του πλανήτη και έμοιαζαν μάλλον έργο παρανοϊκού πολιτισμού και όχι νοήμονα. Εν τέλει το συμπέρασμα τον επιστημών ήταν αυτά τα κανάλια υπήρχαν μόνο στο μυαλό όποιου ήθελε να τα δει.

Έτσι σε μια ραδιοφωνική εκπομπή το 1938 στις ΗΠΑ, όπου μεταδιδόταν μια έκδοση του βιβλίου του Wells, το γεγονός ότι το είχαν κάνει να μοιάζει με αληθινό ρεπορτάζ έκανε πολλούς να το πιστέψουν ως αληθινό γεγονός, προκαλώντας μαζική υστερία.

Σήμερα λοιπόν, αντιμετωπίζουμε για ακόμα μία φορά την πιθανότητα ύπαρξης ζωής στον Άρη, όμως όχι μόνο από τα λεγόμενα ενός μεμονωμένου επιστήμονα. Αυτή την φορά η επιστήμη είναι σε θέση να μας δώσει απαντήσεις και είναι πολύ πιθανό ότι θα τις αναζητήσει αρκετά σύντομα. Μέχρι τότε, ας απολαύσουμε στη μεγάλη οθόνη τον Matt Damon στη «Διάσωση» ή -για να θυμηθούμε τα παλιά- τον Tom Cruise στον «Πόλεμο των Κόσμων» του 2005, από την άνεση του καναπέ μας.

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

Γρήγορες απαντήσεις σε απορίες για το κύμα προσφύγων και μεταναστών

1. Ποια η διαφορά μεταξύ προσφύγων και μεταναστών;
– Πρόσφυγας είναι κάποιος που φεύγει από τη χώρα του επειδή κινδυνεύει η ζωή του, π.χ. από πόλεμο ή από δίωξη σε βάρος του. Το ελληνικό δίκαιο απαιτεί τη χορήγηση ασύλου σε ανθρώπους που έρχονται από εμπόλεμες ζώνες ή σε ανθρώπους που διώκονται για ζητήματα που δεν είναι παράνομα στην Ελλάδα (π.χ. ομοφυλοφιλία), χωρίς περιορισμό στο πλήθος των αιτούντων.
– Μετανάστης είναι όποιος μετακινείται σε άλλη χώρα για να αναζητήσει εργασία. Ο μετανάστης δε δικαιούται άσυλο. Δικαιούται άδεια παραμονής και/ή εργασίας, ανάλογα με την εκάστοτε πολιτική της χώρας.

2. Πόσο μεγάλο είναι το κύμα προσφύγων-μεταναστών που δέχεται η Ευρώπη τους τελευταίους μήνες;
– Το μεγαλύτερο από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο και πιθανώς το δεύτερο μεγαλύτερο σε όλη την ιστορία. Είναι σημαντικό όμως να γνωρίζει κανείς ότι οι μετακινήσεις πληθυσμών από την Ασία στην Ευρώπη είναι συνεχείς εδώ και χιλιάδες χρόνια.

3. Τι είναι η περίφημη συνθήκη «Δουβλίνο 2» και τι σημαίνει το ότι η Γερμανία την ακύρωσε;
– Η συνθήκη ορίζει ότι όποιος εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δικαιούται να κάνει αίτηση ασύλου στη χώρα πρώτης εισόδου και μόνο. Όταν εγκριθεί η αίτηση, θα μπορέσει να μείνει μόνιμα σε αυτή τη χώρα και μόνο, ενώ θα μπορεί να ταξιδεύει στην ΕΕ, αλλά όχι να μετεγκατασταθεί. Όμως, οι χώρες πρώτης εισόδου (Ελλάδα, Ιταλία, Βαλτικές) γενικά δεν είναι επιθυμητές από τους πρόσφυγες ως τόπος διαμονής. Έτσι, προσπαθούν να φτάσουν στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή τη Φινλανδία παράνομα και να υποβάλουν εκεί αίτηση ασύλου. Μάλιστα, πετούν τα χαρτιά της καταγραφής τους στη χώρα εισόδου (αυτά που παίρνουν στα νησιά), τα οποία τους επιτρέπουν να κινούνται νόμιμα στην ΕΕ για 1 μήνα, για να μη φαίνεται ότι μπήκαν στην ΕΕ π.χ. από την Ελλάδα.
Η Γερμανία πλέον δέχεται αιτήσεις ασύλου χωρίς να εξετάζει από ποια χώρα μπήκε στην ΕΕ ο πρόσφυγας. Έτσι, όποιος μπει π.χ. στην Ελλάδα, μπορεί να κρατήσει τα χαρτιά εισόδου, να κινηθεί νόμιμα στην ΕΕ για 1 μήνα, διάστημα αρκετό ώστε να φτάσει στη Γερμανία και να υποβάλει εκεί αίτηση ασύλου. Μπορεί μάλιστα αν θέλει να υποβάλει αίτηση

4. Δηλαδή τώρα όποιος θέλει να πάει στη Γερμανία είναι εξασφαλισμένος;
– Αν φτάσει ναι. Τουλάχιστον μέχρι να φρακάρει το σύστημα υποδοχής -το οποίο είναι το πιο οργανωμένο στην Ευρώπη, αλλά δεν είναι σχεδιασμένο να δεχθεί τόσο μεγάλους πληθυσμούς. Όμως, ώσπου να φτάσει έχει συχνά να περάσει από χώρες εκτός ΕΕ, οι οποίες επιτρέπουν ή όχι τη διέλευση όποτε θελήσουν. Εκεί έχει να αντιμετωπίσει κυκλώματα μαφίας που θα του ζητήσουν μεγάλα ποσά για να τον μεταφέρουν κι επιπλέον πιθανόν θα τον ληστέψουν.
Επιπλέον, έχει συχνά να περάσει από χώρες της ΕΕ που δεν επιτρέπουν τη διέλευση ή θέτουν εμπόδια / κριτήρια (π.χ. θρησκεία), κατά παράβαση του Ευρωπαϊκού Δικαίου.

5. Ποιος θα ήταν ο ασφαλής τρόπος μετάβασης στην Ευρώπη και γιατί δεν υπάρχει;
– Ο τρόπος θα ήταν να στηθούν πρεσβείες ευρωπαϊκών κρατών στις εμπόλεμες περιοχές, όπου οι κάτοικοι θα βγάζουν βίζα και θα μεταφέρονται αεροπορικά κατευθείαν στην κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, χωρίς να περάσουν από κυκλώματα δουλεμπόρων και μαφίας. Θα μπορούσε ακόμα να στηθούν ευρωπαϊκές πρεσβείες που θα χορηγούν ευρωπαϊκή βίζα που δε θα αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο κράτος-μέλος της ΕΕ.
Αυτό δεν έγινε γιατί απλά κανείς δεν πήρε την πρωτοβουλία να το κάνει. Ίσως φοβούνται ότι με αυτή τη διευκόλυνση θα έρθουν στην Ευρώπη πολύ περισσότεροι άνθρωποι ή ίσως δε θέλουν να στήσουν πρεσβείες σε περιοχές όπου οι υπάλληλοι θα κινδυνεύουν.

6. Γιατί δεν τελειώνει ο πόλεμος με τους τζιχαντιστές;
– Επειδή οι τζιχαντιστές δεν έχουν πρόθεση να σταματήσουν, οι χώρες που δέχονται επίθεση δεν έχουν τη δυνατότητα να τους αντιμετωπίσουν, ενώ οι μεγάλες δυνάμεις δεν έχουν δείξει πρόθεση να τους αντιμετωπίσουν αποφασιστικά. Για την ακρίβεια, ο Ομπάμα σχεδίασε μεγάλη επέμβαση, αλλά η γερουσία των ΗΠΑ δεν το ενέκρινε. Ουσιαστικά, οι μεγάλες δυνάμεις δε θέλουν να χάσουν στρατιώτες τους και να ξοδέψουν τεράστια ποσά για τον πόλεμο κατά των τζιχαντιστών, επειδή είδαν ότι οι επεμβάσεις τους στο παρελθόν στην Ασία τους επιβάρυναν με μεγάλα ποσά, κοινωνική δυσαρέσκεια στο εσωτερικό και το εξωτερικό, ενώ πάντα παρέμεναν πυρήνες ένοπλων με αποτέλεσμα ο πόλεμος να ξεκινά ξανά μόλις αποχωρούσαν.
Το ΝΑΤΟ έχει βέβαια κάνει αεροπορικές επιθέσεις και έχει δώσει όπλα σε Κούρδους πολεμιστές, αλλά αυτό ως τώρα δεν είναι αρκετό.
Η Τουρκία έχει εμπλακεί περισσότερο, επειδή δε θέλει να καρπωθούν οι Κούρδοι τη νίκη κατά των τζιχαντιστών και να διεκδικήσουν τη δημιουργία κουρδικού κράτους σε εδάφη που τώρα ελέγχουν τζιχαντιστές -φοβούμενη ότι στο μέλλον ένα κουρδικό κράτος θα είναι κίνδυνος γι’ αυτήν.

7. Ποια είναι τα κίνητρα των τζιχαντιστών;
– Αυτό που φαίνεται: Ο θρησκευτικός φανατισμός. Η εντολή από το Κοράνι να εξισλαμίσουν όλη τη Γη και να σκοτώσουν όποιον αρνηθεί. Πιθανώς να υπάρχουν ηγέτες που επιθυμούν τον πλουτισμό και την εξουσία, αλλά χωρίς τη θρησκεία δε θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν εκατομμύρια πολεμιστές.

8. Περνούν στην Ευρώπη τζιχαντιστές μαζί με τους πρόσφυγες;
– Έχουμε κάθε λόγο να υποθέσουμε πως ναι. Όμως τα όπλα τους πρέπει να περνούν από διαφορετική οδό. Οι πρόσφυγες -κατά κανόνα- ελέγχονται αν φέρουν όπλα. Πρέπει κάθε κράτος να εστιάσει στο να μην περάσουν όπλα στην Ευρώπη.
Οι πολίτες, όμως, είναι λάθος να βλέπουν κάθε πρόσφυγα ως πιθανό τζιχαντιστή. Αυτό είναι δουλειά των υπηρεσιών ασφαλείας.

9. Κάποιες χώρες δέχονται μόνο χριστιανούς πρόσφυγες. Ποια λογική μπορεί να υπάρχει πίσω από αυτήν την απόφαση;
– Η λογική είναι ότι έτσι αποφεύγουν τους τζιχαντιστές. Αλλά οι τζιχαντιστές δεν είναι ηλίθιοι. Μπορούν κάλλιστα να δηλώσουν χριστιανοί. Η άλλη λογική είναι ότι έτσι δε διαταράσσεται η κοινωνική συνοχή. Όμως, και πάλι, μεγάλο ποσοστό ανθρώπων είναι διατεθειμένο να δηλώσει ψευδές θρήσκευμα για να μείνει στη χώρα. Η απλή εξήγηση είναι ότι όσοι πήραν αυτές τις αποφάσεις είναι μισαλλόδοξοι.

10. Θα ενσωματωθούν οι πρόσφυγες στην Ευρώπη -όπως π.χ. οι Αλβανοί- ή θα δημιουργηθούν γκέτο -όπως π.χ. οι Ρομά στην Ελλάδα;
– Αυτό δεν το ξέρουμε. Θα φανεί σε 3-4 γενιές και θα εξαρτηθεί από την κουλτούρα τους και από τη στάση της τοπικής κοινωνίας που θα τους υποδεχθεί. Η διαφορετική θρησκεία μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα, καθώς στις ισλαμικές κοινωνίες η ανεκτικότητα στο διαφορετικό είναι αρκετά χαμηλή. Όμως από την άλλη, οι πρόσφυγες είναι στη πλειοψηφία τους άνθρωποι που έχουν δει τη φρίκη που προκαλεί ο θρησκευτικός φανατισμός και μπορεί κανείς να αναμένει ότι το θρησκευτικό τους αίσθημα θα είναι αμβλυμμένο.

11. Θέλουν να μείνουν στην Ευρώπη για πάντα;
Αν λήξει ο πόλεμος, μεγάλη μερίδα θα θελήσουν να γυρίσουν σταδιακά στη χώρα τους. Αλλά πολλοί θα μείνουν μόνιμα. Θα εξαρτηθεί από το πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος και πώς θα καταφέρουν να στήσουν τη ζωή τους στην Ευρώπη.

12. Ποιοι επιστήμονες ασχολούνται με τη διαχείριση μεταναστευτικών ροών και από ποια τμήματα αποφοιτούν;
– Κοινωνικοί λειτουργοί στην υποδοχή μεταναστών και προσφύγων. Στο σχεδιασμό μεταναστευτικής πολιτικής απασχολούνται κοινωνιολόγοι και απόφοιτοι του τμήματος γεωγραφίας. Στην Ελλάδα υπάρχουν μεταπτυχιακά στη διαχείριση μεταναστευτικών ροών στο Πάντειο και στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο.

Ξεκάθαρα μεταφυσική εμπειρία! … ή μήπως όχι;

[Άρθρο αναγνώστη]

Δύσκολα ξεχνιέται εκείνη η νύχτα. Ήσουν στο κρεβάτι όταν συνέβη. Είδες μια απροσδιόριστη μορφή η οποία σου πίεζε το στήθος προσπαθώντας να σε πνίξει, ενώ ταυτόχρονα δεν σε άφηνε να κουνηθείς στο ελάχιστο. Τελικά μετά από λίγη ώρα, τα κατάφερες, αυτή έφυγε και γλίτωσες τα χειρότερα. Το πρωί μετά από λίγο ψάξιμο στο ίντερνετ βρίσκεις ότι και άλλοι το έχουν πάθει και είσαι πολύ τυχερός που την γλίτωσες. Αυτό που έζησες τελικά έχει όνομα: Μόρα. Το πνεύμα που δεν σε αφήνει να κουνηθείς και προσπαθεί να σε πνίξει, τι άλλο θα μπορούσε να είναι άλλωστε εκτός από αυτό;

Η σκηνή και οι σκέψεις που περιέγραψα δεν ανήκουν στο χώρο της φαντασίας, μιας και είναι κοινό βίωμα πολλών ανθρώπων, όπως κοινό είναι και το συμπέρασμα ότι πρόκειται για μία μεταφυσική εμπειρία, μιας και είναι αδύνατον να εξηγηθεί με την κοινή λογική.

Το λογικοφανές αυτό συμπέρασμα υπήρξε ιστορικά πάντα λανθασμένο για μια σειρά από φαινόμενα όπως το deja vu, τα όνειρα, το placebo κ.α. μιας και παραβλέπει το γεγονός ότι για να ερμηνεύσουμε τον κόσμο που μας περιβάλει δεν φτάνει απλή και γρήγορη κοινή λογική αλλά και γνώση, η οποία προέρχεται αργά και κουραστικά με το πέρασμα πολλών αιώνων.

Το φαινόμενο της ιστορίας μας λοιπόν ανήκει σε αυτήν ακριβώς την κατηγορία και το επιστημονικό της όνομα είναι «υπνική παράλυση». Συμβαίνει συνήθως λίγο μόλις πέσουμε για ύπνο ή λίγο μόλις ξυπνήσουμε και απλά πρόκειται για μια κατάσταση «μεταξύ ύπνου και ξύπνιου». Ο εγκέφαλος μας ουσιαστικά μισοκοιμάται ακόμα και δεν μας αφήνει να κουνηθούμε για αυτόν ακριβώς τον λόγο, μιας και κάτι τέτοιο θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο. Μας αφήνει μόνο να κοιτάμε ανήμποροι, και σαν να μην έφτανε αυτό, συχνά μας χαρίζει οπτικές ή ακουστικές παραισθήσεις που διαφέρουν από άτομο σε άτομο αναφέροντας συχνά σε γριές, σκιές ή φώτα που παρόλο τον τρόμο και την αληθοφάνεια είναι απλά παιχνίδια του μυαλού.

Άντε ότι αυτό το δεχόμαστε, θα μου πείτε, το βάρος στο στήθος πως εξηγείται; Αυτό όμως είναι ακόμα πιο λογικό μιας και προέρχεται από την αδυναμία μας να ελέγξουμε τους μύες μας άρα και την αναπνοή μας.

Πλέον η υπνική παράλυση στην μεταφυσική της εκδοχή είναι κάτι σχετικά ανώδυνο, μιας και επηρεάζει δυσμενώς μόνο το άτομο που την πιστεύει σαν αληθινή δημιουργώντας φόβο και άγχος. Στα αρχαία χρόνια όμως έχουμε αναφορές ότι άτομα σε μία φυλή που βίωναν συχνά κάτι τέτοιο, γίνονταν σαμάνοι ή μάγοι τις φυλής μιας και θεωρούνταν ότι επικοινωνούν με τα πνεύματα των νεκρών, κάνοντας τους έτσι καθοδηγητές της κοινωνικής και θρησκευτική ζωής της κοινότητας.

Την επόμενη φορά που θα βιώσετε κάτι «ξεκάθαρα μεταφυσικό» το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να ψάξετε για μια επιστημονική εξήγηση και έτσι να γλιτώσετε από πιθανούς αχρείαστους και ψεύτικους φόβους. Όσο και αν το ανεξήγητο συναρπάζει το μυαλό, δεν είναι ποτέ χωρίς τίμημα. Αντιθέτως η γνώση ενδυναμώνει και καθησυχάζει.

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

Η επιστημονική μέθοδος ταυτίζεται με την απόλυτη αλήθεια;

[Άρθρο αναγνώστη]

Σε έναν κόσμο σαν τον σημερινό, όπου η επιστήμη και το λογικό επακόλουθο της ,η τεχνολογία, έχουν κατακτήσει τον πολιτισμό μας, ευρισκόμενες παντού και πάντα γύρω μας σε όλες τις δραστηριότητες μας, μπορεί πολλές φορές να αναρωτηθούμε αν επιτέλους φτάσαμε σε απόλυτες αλήθειες.

Είναι η ιατρική, το κινητό μας τηλέφωνο, ο υπολογιστής μας, συνέπειες της πλήρους γνώσης για τον κόσμο που μας περιβάλει;

Για να καταλάβουμε, δεν έχουμε παρά να κάνουμε ένα σύντομο ταξίδι στην ιστορία της επιστήμης. Για να δούμε τον γενικό κανόνα, θα μιλήσουμε για τους ουρανούς, που πάντα συνάρπαζαν τον άνθρωπο.

Η πρώτη ευρέως διαδεδομένη και διαχρονική άποψη για τον κόσμο προήλθε από το Αριστοτελικό μοντέλο που τοποθετούσε την Γη στο κέντρο του κόσμου, με τους πλανήτες να γυρνούν γύρω της. Το επόμενο βήμα ήταν το Πτολεμαϊκό μοντέλο το οποίο τελειοποίησε το γεωκεντρικό σύστημα και βοήθησε στον υπολογισμό των τροχιών των πλανητών.

Ο Κοπέρνικος με την σειρά του έκανε την υπέρβαση και τοποθέτησε τον Ήλιο στον κέντρο του σύμπαντος και την Γη να κινείτε κυκλικά γύρω του. Σύντομα όμως, ήρθε ο Κέπλερ για να διορθώσει την κυκλική τροχιά της Γης σε ελλειπτική γύρω από τον Ήλιο, σύμφωνα με τις ακριβείς παρατηρήσεις που κατείχε.

Το σύστημα του Κέπλερ ήταν αρκετά ακριβές για τον υπολογισμό των θέσεων των πλανητών από τον Δία και μακρύτερα, όμως παρατηρήθηκε ότι υστερούσε όσον αφορά στον υπολογισμό της θέσεις του Ερμή, κι έτσι η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν είναι πλέον η καλύτερη και ακριβέστερη σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας.

Κατάφερε λοιπόν ο Αϊνστάιν επιτέλους να φτάσει σε έναν απόλυτο νόμο; Πλέον γνωρίζουμε ότι ακόμα και οι νόμοι αυτού του γίγαντα της φυσικής δεν είναι ακριβείς, γιατί ενώ δουλεύουν υπέροχα στο μακρόκοσμο, με τους πλανήτες και τα άστρα, δε συμφωνούν με τις παρατηρήσεις μας στο μικρόκοσμο των ηλεκτρονίων και των κουάρκ.

Διαχρονικά λοιπόν, αυτό που βλέπουμε είναι η μία επιστημονική θεωρία να καταρρίπτεται από κάποια άλλη καλύτερη για να σταματήσουμε ίσως σε κάποιο νόμο των πάντων, αν και όταν έρθει.

Δικαίως μπορεί να σκεφτείτε: Μα καλά, τότε γιατί χρησιμοποιούμε μια μεθοδολογία που δεν μας δίνει απολύτως σωστά αποτελέσματα; Η απάντηση είναι απλή. Γιατί η επιστημονική μέθοδος είναι η καλύτερη που έχει ποτέ εφευρεθεί. Ποια φιλοσοφία ή θρησκεία μας έχει βοηθήσει περισσότερο; Η βίβλος μιλάει για μια επίπεδη Γη, πράγμα που την μετατρέπει σε μεταφορικό κείμενο ή έστω σε αναξιόπιστο βιβλίο κοσμολογίας.

Μόλις τελειώσει το άρθρο, απλά παρατηρήστε το χώρο γύρο σας. Πώς σας φαίνεται ότι τον επηρέασε η επιστήμη; Μπορείτε να φανταστείτε το ίδιο χώρο αν δεν υπήρχε η επιστήμη;

Νίκος Εμμ. Σχετάκης

Βασικές γνώσεις Χημείας

  1. Τα πάντα φτιάχνονται από χημικά στοιχεία

Δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε «φυσικές» και «χημικές» ουσίες. Όλες οι ουσίες που βρίσκουμε στη φύση (φυσικές) κι όσες παράγει ο άνθρωπος (τεχνητές) είναι χημικές. Συνεπώς, είναι αδύνατη π.χ. μια διατροφή «χωρίς χημικά».

Η μόνη πραγματική διάκριση ανάμεσα σε «χημικό» και «φυσικό» αφορά στις μεθόδους επεξεργασίας των ουσιών: Η χημική μέθοδος οδηγεί στο σχηματισμό νέων ουσιών (π.χ. η ηλεκτρόλυση του νερού δίνει υδρογόνο και οξυγόνο), ενώ η φυσική μέθοδος όχι (π.χ. η μίξη σταφίδας και στραγαλιών σε ένα μπολ δίνει απλά μίγμα σταφίδας και στραγαλιών).

  1. Η δόση κάνει μια ουσία επικίνδυνη

Κάθε ουσία είναι δυνητικά τοξική αν υπερβεί μια ποσότητα (και ασφαλής αν δεν την υπερβεί). Συνεπώς, για να αποφανθούμε αν ένα προϊόν είναι επικίνδυνο, πρέπει να γνωρίζουμε:

  1. σε ποια ποσότητα περιέχει τη δυνητικά επικίνδυνη ουσία
  2. ποια είναι η ανεκτή ποσότητα για τον άνθρωπο.

Έτσι, κάθε άνθρωπος έχει στο σώμα του μικρές ποσότητες αρσενικού ή υδραργύρου, ουσίες παραδοσιακά «τοξικές» , όμως δεν ασθενεί από αυτές. Από την άλλη, άνθρωποι έχουν νοσηλευτεί από υπερβολική κατανάλωση (καθαρού) νερού!

Αυτό δε σημαίνει ότι μπορούμε να καταναλώνουμε οτιδήποτε, αρκεί να είναι μικρή η ποσότητα. Κάποιες ουσίες συσσωρεύονται στο σώμα μας και μπορεί να φθάσουν σε τοξικά επίπεδα μετά από χρόνια. Επίσης, για κάποιες ουσίες το όριο ασφαλείας είναι πολύ χαμηλό. Π.χ. ένα τσιγάρο είναι αρκετό για να υπερβεί κανείς την ασφαλή ημερήσια δόση νικοτίνης.

  1. Δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη φυσική και τη συνθετική έκδοση μιας ουσίας

Υπάρχουν χιλιάδες διαφορετικοί τρόποι να παράγει κανείς νερό. Αν δώσετε καθαρό νερό για ανάλυση σε χημείο, δε μπορούν να σας πουν με ποιον τρόπο παρασκευάστηκε. Θα μπορούσε π.χ. να προέρχεται από απόσταξη βρόχινου νερού, από αντίδραση υδρογόνου κι οξυγόνου ή από αντίδραση σόδας με ξύδι.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι ιδιότητες μιας ουσίας εξαρτώνται μόνο από τη χημική της σύσταση, (ποια άτομα την αποτελούν και πώς είναι διατεταγμένα στο μόριο) και όχι από τη διαδικασία με την οποία προέκυψε.

Έτσι, π.χ. μια βιταμίνη που φτιάχτηκε σε εργαστήριο είναι η ίδια με εκείνη που υπάρχει στη φύση. Παρ’ όλ’ αυτά, δε λείπουν τα παραπλανητικά προϊόντα, αφού τα συμπληρώματα διατροφής δεν ελέγχονται για την ακρίβεια των συστατικών τους από κανέναν φορέα.

  1. Οι φυσικές ουσίες δεν είναι απαραίτητα ασφαλείς/υγιεινές και οι τεχνητές απαραίτητα βλαβερές/λιγότερο υγιεινές.

Όπως εξηγήσαμε παραπάνω, αυτό που μετράει είναι ποια είναι η ουσία κι όχι το πώς παράχθηκε. Το αρσενικό είναι εξίσου δηλητηριώδες είτε βρεθεί στη φύση είτε σε εργαστήριο.

Επιπλέον, η φύση είναι γεμάτη δηλητηριώδεις ουσίες. Ο φυσικός κόσμος διακατέχεται από τυχαιότητα και δε φτιάχτηκε με γνώμονα τις ανάγκες του ανθρώπου. Η μηλιά δεν κάνει μήλα για να τα φάμε αλλά για να αναπαραχθεί. Της είναι αδιάφορο αν θα είναι ασφαλές ή θρεπτικό τρόφιμο για εμάς ή άλλους οργανισμούς.

Βέβαια, εξελιχθήκαμε για να ζούμε στο φυσικό περιβάλλον, οπότε θα περίμενε κανείς να έχουμε προσαρμοστεί ώστε τα διαθέσιμα τρόφιμα στη φύση να είναι τα πλέον ασφαλή και θρεπτικά για εμάς. Όμως η εξέλιξη δε δουλεύει έτσι. Είναι μια ισχυρή, αλλά αργή διαδικασία και είναι πάντοτε σε εξέλιξη, δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Έτσι, πάντα θα είμαστε μόνο μερικώς προσαρμοσμένοι στις φυσικές ουσίες.

Αντίθετα, στο εργαστήριο μπορούμε συχνά να σχεδιάσουμε ουσίες ακριβώς όπως τις θέλουμε -αντι να περιμένουμε την εξέλιξη να αλλάξει εμάς! Παρ’ όλ’ αυτά, δεν είναι εύκολο να συναγωνιστούμε εξέλιξη δισεκατομμυρίων ετών, γι’ αυτό τα φυσικά προϊόντα παραμένουν ανώτερα σε πολλές περιπτώσεις. Όμως, αυτό δεν έχει να κάνει με το ότι είναι φυσικά και είναι θέμα χρόνου να αλλάξει.

  1. Οι χημικές ενώσεις δε διατηρούν τις ιδιότητες των συστατικών τους

Το υδρογόνο είναι εύφλεκτο, όμως το νερό δεν είναι! Τα υδατικά διαλύματα του νατρίου και του χλωρίου είναι καυστικά και διαβρωτικά. Όμως, η ένωσή τους (αλατόνερο) δεν είναι!

Έτσι, όταν μια ουσία περιέχει ένα επικίνδυνο συστατικό, έχει σημασία σε ποια μορφή το περιέχει κι αν εκδηλώνει τις ιδιότητές του ή όχι. Δεν πίνουμε χλωρίνη αλλά τρώμε αλάτι!

Πηγή έμπνευσης:

http://thelogicofscience.com/2015/05/27/5-simple-chemistry-facts-that-everyone-should-understand-before-talking-about-science/